Ishrana koju usvajamo u ranom životnom dobu, ali i tokom kasnijih godina, ima dalekosežne posljedice po zdravlje.
Naučna istraživanja pokazuju da potrebe organizma za hranljivim materijama nisu iste u djetinjstvu, adolescenciji, odraslom dobu i starosti.
Jedan od najzanimljivijih primjera dolazi iz perioda Drugog svjetskog rata, kada je britanska vlada uvela strogo kontrolisanu raspodjelu hrane. Cilj je bio da se obezbijedi ravnomjerna dostupnost namirnica i zadovolje osnovne nutritivne potrebe stanovništva, prenosi BBC.
Šećer i rana ishrana: Lekcija iz istorije
Jedna od namirnica koja je bila pod strogom kontrolom bio je šećer. Svakoj osobi bilo je dozvoljeno oko 227 grama slatkiša sedmično, dok djeca mlađa od dvije godine uopšte nisu dobijala slatke namirnice.
Kada je racionisanje ukinuto 1953. godine, unos šećera kod odraslih se udvostručio. Tek decenijama kasnije, naučnici su shvatili koliko je ovaj period bio važan za razumijevanje uticaja šećera na zdravlje.
U studiji objavljenoj 2025. godine, istraživači su analizirali medicinsku dokumentaciju 63.000 ljudi rođenih u Ujedinjenom Kraljevstvu između 1951. i 1956. godine.
Utvrđeno je da su osobe koje su u ranom životu unosile manje šećera imale:
-20 odsto manji rizik od kardiovaskularnih bolesti
-25 odsto manju vjerovatnoću razvoja srčane slabosti
-31 odsto manji rizik od moždanog udara
Zaključak je jasan – prekomjeran unos šećera štetan je u svim životnim dobima.
Djetinjstvo: Temelji zdravlja
Nutricionistkinja Federika Amati sa Imperijal koledža u Londonu ističe da hrana u djetinjstvu doslovno gradi tijelo i mozak.
„U ranom uzrastu djeca imaju visoke energetske potrebe i neophodna im je hrana bogata hranljivim materijama“, objašnjava Amati.
Pored zdravih kalorija, djeci su potrebni:
-gvožđe i jod
-vitamini za razvoj imuniteta
-kvalitetne masti
-kalcijum i vitamin D
Ona naglašava da su u prvih 1.000 dana života ključni mliječni proizvodi, obogaćeni biljni napici, riba, jaja, integralne žitarice, povrće i mahunarke.
„U ovom periodu formira se najveći dio koštane mase, što kasnije smanjuje rizik od osteoporoze i preloma“, dodaje Amati.
Tinejdžerski period i dvadesete: Stvaranje navika
Ishrana tokom adolescencije i ranog odraslog doba postavlja temelje budućeg zdravlja srca i mozga.
„Ovo je period kada završavamo izgradnju kostiju i mišića, ali i kada se stvaraju loše navike koje kasnije vode ka srčanim bolestima“, kaže Amati.
Tinejdžerima i mladim odraslim osobama posebno su potrebni:
-kalcijum, vitamin D i gvožđe
-proteini i vitamini B kompleksa
Preporučuje se pretežno biljna ishrana, uz obilje voća, povrća, integralnih žitarica, orašastih plodova i mahunarki, te minimalan unos ultraprerađene hrane.
Istraživanja pokazuju da ovakav način ishrane može pozitivno uticati i na mentalno zdravlje, smanjujući rizik od depresije i anksioznosti.
Mediteranska ishrana i plodnost
Mediteranska ishrana, koja podrazumijeva maslinovo ulje, povrće, mahunarke, ribu i umjeren unos mliječnih proizvoda, povezana je sa boljom plodnošću kod žena i muškaraca.
Studije ukazuju da ishrana bogata folatima (vitamin B9) može pomoći u liječenju neplodnosti.
Namirnice bogate folatima su:
-tamnozeleno lisnato povrće
-brokoli
-klice
-leblebije
Srednje godine: zaštita srca i kostiju
Profesorka Elizabet Vilijams sa Univerziteta u Šefildu ističe da srednje životno doba zahtijeva optimizaciju ishrane.
Kod žena u periodu menopauze dolazi do:
-ubrzanog gubitka koštane mase
-gubitka mišića (sarkopenije)
-povećanog rizika od gojaznosti i dijabetesa tipa 2
-Amati naglašava da su u ovom periodu prioritet:
-omega-3 masne kiseline (losos, skuša)
-povećan unos proteina
-mediteranska ishrana
Starija životna dob: snaga, mikrobiom i suplementi
Kako starimo, energetske potrebe opadaju, ali potreba za hranljivim materijama ostaje visoka.
Kalcijum i vitamin D ključni su za sprečavanje osteoporoze, dok su proteini neophodni za očuvanje mišićne mase.
Stručnjaci upozoravaju i na promjene u crijevnom mikrobiomu, koje su povezane sa bolestima poput Alchajmerove bolesti i srčanih oboljenja.
„Ljudi koji dožive 100 godina često imaju raznovrsniji mikrobiom“, kaže Meri Ni Loklen sa Kraljevskog koledža u Londonu.
Ishrana bogata vlaknima i polifenolima, iz voća i povrća, može podstaći rast korisnih bakterija poput Faecalibacterium prausnitzii.
Neka istraživanja ukazuju da u starijoj dobi mogu biti korisni:
-prebiotici
-suplementi vitamina D
-dodaci vitamina B12
Pravilno prilagođena prehrana u svakoj životn